Ιστορία-Αρχαιολογία Ναυπακτίας

  Πολλές είναι οι μορφές της αρχαίας Ναυπάκτου που κατάγονται ή σχετίζονται με αυτή, και που μας είναι γνωστές μέσα από τα αρχαία κείμενα. Οι περισσότερες, όπως μπορεί να σκεφτεί κανείς, χάνονται στην αχλή του μύθου. Παρακάτω παρουσιάζονται συνοπτικά κάποιες από αυτές, που ανάγονται σε εποχές προγενέστερες των μηδικών πολέμων και της κλασσικής περιόδου: Άπις ο Ναυπάκτιος : Ο μεταξύ μύθου και ιστορίας Άπις, κατά τον Αισχύλο, καταγόταν εκ πέρας Ναυπακτίας (Ικέτιδες, στ. 266-275). Στο Λεξικό Σούδα αναφέρεται ως ο πρώτος γιατρός στην Ελλάδα. Έσωσε το Άργος από βροτοφθόρα κνώδαλα , δηλαδή φοβερές ασθένειες, και λατρεύτηκε από τους κατοίκους της περιοχής. Επίσης, συνέταξε νομοθεσία για την αποκατάσταση της κοινωνικής αδικίας, κάνοντάς τον έναν από τους πρώτους (έστω μυθικούς, όπως μάλλον και ο Λυκούργος και ο Σόλων) νομοθέτες στην Ελλάδα. Ανοικτό μένει το ενδεχόμενο αργότερα να συσχετίστηκε με τον αιγυπτιακό θεό Σάραπι, ναός του οποίου υπήρχε και στην Ναύπακτο κατά την ελληνιστική εποχή...

  εικόνα 1 : Η ακρόπολη του κάστρου Όπως όλα τα κάστρα της Ελλάδος, έτσι και αυτό της Ναυπάκτου περιεβλήθη από παλιά με θρύλους και δοξασίες. Σε εμάς έχουν σωθεί δύο από αυτές. Ο πρώτος θρύλος , ο οποίος, μάλιστα, είναι γνωστός ακόμα και στις μέρες μας, είναι η υποτιθέμενη υπόγεια σύνδεση του κάστρου της Ναυπάκτου με αυτό του Αντιρρίου. Τον θρύλο αυτό τον είχε ακούσει και ο λογοτέχνης Ανδρέας Καρκαβίτσας , όταν είχε επισκεφθεί την Ναύπακτο γύρω στο 1890. Σύμφωνα με τον Καρκαβίτσα, οι Ναυπάκτιοι της εποχής θεωρούσαν ότι από το κάστρο ξεκινούσε μια χαώδη οπή, μέσω της οποίας η «Κυρά του Κάστρου» συναντούσε αθέατη το αγαπημένο της «εύμορφο βασιλόπουλο του Αντιρρίου».  Ο περιηγητής μάλιστα Ludwig Salvator, που επισκέφτηκε την Ναύπακτο το 1874, αναφέρει ότι η υπόγεια αυτή διάβαση άρχιζε από την αίθουσα της ακρόπολης του κάστρου, και συγκεκριμένα την τελευταία στα δυτικά ( εικόνα 1 ). Ενδιαφέρον παρουσιάζει η πληροφορία του, ότι, την εποχή εκείνη, μεγάλο μέρος της διάβασης ήταν βα...

Το Φαλτσοπόρτι, από όπου ξεκινούσε ο βόρειος οδικός άξονας Η ύπαρξη μεγάλων ορεινών όγκων στα βόρεια της περιοχής της Ναυπάκτου υπήρξε βασικός ανασταλτικός παράγοντας ανάπτυξης μεγάλων χερσαίων εμπορικών και οδικών δικτύων. Σε κάθε περίπτωση, είναι βέβαιο ότι θα υπήρχαν μικρότεροι δρόμοι και μονοπάτια που θα συνέδεαν, από την αρχαιότητα ακόμα, την Ναύπακτο με την υπόλοιπη Ελλάδα.   Τμήματα δρόμου που θα συνέδεε την Ναύπακτο με το Θέρμο και την υπόλοιπη Αιτωλία εντοπίστηκαν σε γενόμενες ανασκαφές στα δυτικά της πόλης. Ο δρόμος αυτός διερχόταν από τα νοτιοδυτικά πρανή του λόφου του κάστρου και, με κατεύθυνση προς δυτικά, ακολουθούσε ίσως την πορεία της σύγχρονης οδού Θέρμου. Εν συνεχεία, ακολουθούσε κατά ένα μεγάλο μέρος την κοιλάδα του χειμάρρου της Βαρειάς και από εκεί κατέληγε στον ποταμό Εύηνο, όπου διασταυρωνόταν με άλλον δρόμο. Από τις ανασκαφές προκύπτει ότι επρόκειτο για έναν απλό δρόμο, επικαλυμμένο με χαλίκια. Το πλάτος του έφτανε τουλάχιστον τα 6,80 μέτρα.     ...

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μνημεία της Ναυπάκτου (ίσως το πιο χαρακτηριστικό) είναι το ενετικό λιμάνι της. Που, όμως, βρισκόταν το αρχαίο λιμάνι της Ναυπάκτου και ποια μορφή είχε; Η απάντηση της πρώτης ερώτησης είναι μάλλον εύκολη. Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι ο αρχαίος (πολεμικός τουλάχιστον) λιμένας βρισκόταν στην ίδια περίπου θέση που βρίσκεται και ο σημερινός. Αυτό φαίνεται από το πλήθος του επαναχρησιμοποιούμενου υλικού που υπάρχει στα τείχη του μεσαιωνικού λιμανιού. Συγκεκριμένα, στην εξωτερική πλευρά του δυτικού βραχίονα υπάρχουν σε δεύτερη χρήση ορθογωνισμένοι λίθοι.  παραδείγματα αρχαίου υλικού σε δεύτερη χρήση στον δυτικό λιμενοβραχίονα Περίπου στο ίδιο σημείο υπάρχει, ενσωματωμένος στο τείχος, αρράβδωτος ασβεστολιθικός κίονας. Παρόμοιος κίονας βρισκόταν για χρόνια έξω από το Φετιχιέ τζαμί και πλέον έχει μεταφερθεί στην Αρχαιολογική Συλλογή Ναυπάκτου.  Οι κίονες αυτοί μάλλον προέρχονταν από νεώσοικους, που προφανώς θα υπήρχαν στο αρχαίο λιμάνι της Ναυπάκτου. Νε...

  Επί της Λεωφόρου Τζαβέλα στην Ναύπακτο δεσπόζει ο μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Δημητρίου, σε ρυθμό τρίκλιτης   βασιλικής.   Ο σημερινός ναός κτίστηκε κατά την περίοδο 1978-1981 στην θέση του παλαιότερου, που κατεδαφίστηκε το 1978 λόγω φθορών από σεισμούς. Στην βόρεια πλευρά του αιθρίου υπάρχει ψηφιδωτό του Αγίου Δημητρίου, στο οποίο ο Άγιος εικονίζεται όρθιος, φέρων στρατιωτική περιβολή και χλαμύδα, κρατώντας με το αριστερό χέρι ασπίδα και με το δεξί δόρυ.  Στην κεντρική δυτική είσοδο του ναού υπάρχει προστώο με τέσσερις αράβδωτους κίονες οι οποίοι σχηματίζουν τρεις αψίδες. Στα βορειοδυτικά του κτηρίου στέκει ο πύργος του κωδωνοστασίου, με τις καμπάνες που δώρισε στην πόλη ο Ιωάννης Καποδίστριας. Εκεί βρίσκεται και το κενοτάφιο των Νικολάου Τζαβέλα και Χάιδως Φώτου Τζαβέλα. Πρώτη αναφορά σε ναό του Αγίου Δημητρίου στην Ναύπακτο γίνεται στο έργο του περιηγητή J . Spon (1675-1676),   ο οποίος αναφέρει ότι στην πόλη υπάρχουν δύο εκκλησίες, με σπουδαιότερη αυτ...

  Το κτηριακό συγκρότημα που υπάρχει στο δεύτερο διάζωμα του κάστρου της Ναυπάκτου, γνωστό και ως Βεζύρ τζαμί κτίστηκε από τον Αμτζάζαντέ Χουσεΐν Πασά, Μεγάλο Βεζύρη του σουλτάνου Μουσταφά Β΄ (1695-1703) και μέλος της οικογένειας των Κιουπρουλήδων ( K ö pr ü l ü ). Το τζαμί αυτό αναφέρεται στα οθωμανικά αρχεία και συγκεκριμένα στα Βακούφια Κεπετζή ( Kepeci Evkaf ) κατά τα έτη 1702 και 1734/5 μ.Χ. Από δικαιοπραξία του έτους 1706/7 μ.Χ. μαθαίνουμε ότι στο τζαμί ήταν εξαρτημένο και ένα mekteb , δηλαδή ισλαμικό σχολείο στοιχειώδους εκπαίδευσης. Σύμφωνα με τους ερευνητές ο Αμτζάζαντέ Χουσεΐν Πασάς έχτισε ολόκληρο Κουλιγιέ , δηλαδή βακουφικό συγκρότημα με κτίσματα θρησκευτικού, οικονομικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Σε αυτό το κουλιγιέ θα πρέπει να ανήκαν και τα δημόσια λουτρά ( χαμάμ ) που υπάρχουν νοτιότερα, στα οποία σώζονται οι ιδιαίτεροι χώροι, τα υπόκαυστα και οι θολωτές στέγες.   οι θολωτές στέγες των οθωμανικών λουτρών τα οθωμανικά λουτρά με τις θολωτές στέγες  ...

  Σε μαρμάρινο γλυπτό (μήκος 0,88 μ., ύψος   0,16 μ., πλάτος 0,28/0,22 μ.), που απετειχίσθη από την βορειοδυτική γωνία του ακροπύργου του κάστρου της Ναυπάκτου, στο οποίο χρησίμευε ως υπέρθυρο, έχει χαραχθεί η εξής έμμετρη κεφαλαιογράμματη επιγραφή, αποτελούμενη από 3 δωδεκασύλλαβους στίχους: Λέων ὁ Σεμνὸς Ναυπάκτου θυηπόλος τὸν τύμβον ηὐτρέπισεν, ὅν βλέπεις, ξέν[ε], ὅς, εἰ μὲν ἐν τούτῳ πέσοι, Θ(ε)ῷ χάρις. Η επιφάνεια αριστερά της επιγραφής κοσμείται από δύο επτάφυλλα ανθέμια, τα οποία εγγράφονται εντός κύκλων, που εκφύονται από αυτά, και ενώνονται με κόμπο. Την λοξότμητη όψη του γλυπτού από την οριζόντια επιφάνεια του μέλους διαχωρίζει ανάγλυφο βεργίο που μιμείται σχοινί. Τέλος, την   οριζόντια επιφάνεια κοσμεί ανάγλυφο πλέγμα από τριπλές και τετραπλές ταινίες.   Η δυσκολία ερμηνείας του τελευταίου στίχου καθώς και η έκκεντρη ως προς την επιγραφή θέση του ταινιωτού πλέγματος μας κάνει να πιστεύουμε ότι απουσιάζει ένα τμήμα της επιγραφής και, κατ’ επέκταση,...