Ιστορία-Αρχαιολογία Ναυπακτίας

Το Φαλτσοπόρτι, από όπου ξεκινούσε ο βόρειος οδικός άξονας Η ύπαρξη μεγάλων ορεινών όγκων στα βόρεια της περιοχής της Ναυπάκτου υπήρξε βασικός ανασταλτικός παράγοντας ανάπτυξης μεγάλων χερσαίων εμπορικών και οδικών δικτύων. Σε κάθε περίπτωση, είναι βέβαιο ότι θα υπήρχαν μικρότεροι δρόμοι και μονοπάτια που θα συνέδεαν, από την αρχαιότητα ακόμα, την Ναύπακτο με την υπόλοιπη Ελλάδα.   Τμήματα δρόμου που θα συνέδεε την Ναύπακτο με το Θέρμο και την υπόλοιπη Αιτωλία εντοπίστηκαν σε γενόμενες ανασκαφές στα δυτικά της πόλης. Ο δρόμος αυτός διερχόταν από τα νοτιοδυτικά πρανή του λόφου του κάστρου και, με κατεύθυνση προς δυτικά, ακολουθούσε ίσως την πορεία της σύγχρονης οδού Θέρμου. Εν συνεχεία, ακολουθούσε κατά ένα μεγάλο μέρος την κοιλάδα του χειμάρρου της Βαρειάς και από εκεί κατέληγε στον ποταμό Εύηνο, όπου διασταυρωνόταν με άλλον δρόμο. Από τις ανασκαφές προκύπτει ότι επρόκειτο για έναν απλό δρόμο, επικαλυμμένο με χαλίκια. Το πλάτος του έφτανε τουλάχιστον τα 6,80 μέτρα.     ...

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μνημεία της Ναυπάκτου (ίσως το πιο χαρακτηριστικό) είναι το ενετικό λιμάνι της. Που, όμως, βρισκόταν το αρχαίο λιμάνι της Ναυπάκτου και ποια μορφή είχε; Η απάντηση της πρώτης ερώτησης είναι μάλλον εύκολη. Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι ο αρχαίος (πολεμικός τουλάχιστον) λιμένας βρισκόταν στην ίδια περίπου θέση που βρίσκεται και ο σημερινός. Αυτό φαίνεται από το πλήθος του επαναχρησιμοποιούμενου υλικού που υπάρχει στα τείχη του μεσαιωνικού λιμανιού. Συγκεκριμένα, στην εξωτερική πλευρά του δυτικού βραχίονα υπάρχουν σε δεύτερη χρήση ορθογωνισμένοι λίθοι.  παραδείγματα αρχαίου υλικού σε δεύτερη χρήση στον δυτικό λιμενοβραχίονα Περίπου στο ίδιο σημείο υπάρχει, ενσωματωμένος στο τείχος, αρράβδωτος ασβεστολιθικός κίονας. Παρόμοιος κίονας βρισκόταν για χρόνια έξω από το Φετιχιέ τζαμί και πλέον έχει μεταφερθεί στην Αρχαιολογική Συλλογή Ναυπάκτου.  Οι κίονες αυτοί μάλλον προέρχονταν από νεώσοικους, που προφανώς θα υπήρχαν στο αρχαίο λιμάνι της Ναυπάκτου. Νε...

  Επί της Λεωφόρου Τζαβέλα στην Ναύπακτο δεσπόζει ο μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Δημητρίου, σε ρυθμό τρίκλιτης   βασιλικής.   Ο σημερινός ναός κτίστηκε κατά την περίοδο 1978-1981 στην θέση του παλαιότερου, που κατεδαφίστηκε το 1978 λόγω φθορών από σεισμούς. Στην βόρεια πλευρά του αιθρίου υπάρχει ψηφιδωτό του Αγίου Δημητρίου, στο οποίο ο Άγιος εικονίζεται όρθιος, φέρων στρατιωτική περιβολή και χλαμύδα, κρατώντας με το αριστερό χέρι ασπίδα και με το δεξί δόρυ.  Στην κεντρική δυτική είσοδο του ναού υπάρχει προστώο με τέσσερις αράβδωτους κίονες οι οποίοι σχηματίζουν τρεις αψίδες. Στα βορειοδυτικά του κτηρίου στέκει ο πύργος του κωδωνοστασίου, με τις καμπάνες που δώρισε στην πόλη ο Ιωάννης Καποδίστριας. Εκεί βρίσκεται και το κενοτάφιο των Νικολάου Τζαβέλα και Χάιδως Φώτου Τζαβέλα. Πρώτη αναφορά σε ναό του Αγίου Δημητρίου στην Ναύπακτο γίνεται στο έργο του περιηγητή J . Spon (1675-1676),   ο οποίος αναφέρει ότι στην πόλη υπάρχουν δύο εκκλησίες, με σπουδαιότερη αυτ...

  Το κτηριακό συγκρότημα που υπάρχει στο δεύτερο διάζωμα του κάστρου της Ναυπάκτου, γνωστό και ως Βεζύρ τζαμί κτίστηκε από τον Αμτζάζαντέ Χουσεΐν Πασά, Μεγάλο Βεζύρη του σουλτάνου Μουσταφά Β΄ (1695-1703) και μέλος της οικογένειας των Κιουπρουλήδων ( K ö pr ü l ü ). Το τζαμί αυτό αναφέρεται στα οθωμανικά αρχεία και συγκεκριμένα στα Βακούφια Κεπετζή ( Kepeci Evkaf ) κατά τα έτη 1702 και 1734/5 μ.Χ. Από δικαιοπραξία του έτους 1706/7 μ.Χ. μαθαίνουμε ότι στο τζαμί ήταν εξαρτημένο και ένα mekteb , δηλαδή ισλαμικό σχολείο στοιχειώδους εκπαίδευσης. Σύμφωνα με τους ερευνητές ο Αμτζάζαντέ Χουσεΐν Πασάς έχτισε ολόκληρο Κουλιγιέ , δηλαδή βακουφικό συγκρότημα με κτίσματα θρησκευτικού, οικονομικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Σε αυτό το κουλιγιέ θα πρέπει να ανήκαν και τα δημόσια λουτρά ( χαμάμ ) που υπάρχουν νοτιότερα, στα οποία σώζονται οι ιδιαίτεροι χώροι, τα υπόκαυστα και οι θολωτές στέγες.   οι θολωτές στέγες των οθωμανικών λουτρών τα οθωμανικά λουτρά με τις θολωτές στέγες  ...

  Σε μαρμάρινο γλυπτό (μήκος 0,88 μ., ύψος   0,16 μ., πλάτος 0,28/0,22 μ.), που απετειχίσθη από την βορειοδυτική γωνία του ακροπύργου του κάστρου της Ναυπάκτου, στο οποίο χρησίμευε ως υπέρθυρο, έχει χαραχθεί η εξής έμμετρη κεφαλαιογράμματη επιγραφή, αποτελούμενη από 3 δωδεκασύλλαβους στίχους: Λέων ὁ Σεμνὸς Ναυπάκτου θυηπόλος τὸν τύμβον ηὐτρέπισεν, ὅν βλέπεις, ξέν[ε], ὅς, εἰ μὲν ἐν τούτῳ πέσοι, Θ(ε)ῷ χάρις. Η επιφάνεια αριστερά της επιγραφής κοσμείται από δύο επτάφυλλα ανθέμια, τα οποία εγγράφονται εντός κύκλων, που εκφύονται από αυτά, και ενώνονται με κόμπο. Την λοξότμητη όψη του γλυπτού από την οριζόντια επιφάνεια του μέλους διαχωρίζει ανάγλυφο βεργίο που μιμείται σχοινί. Τέλος, την   οριζόντια επιφάνεια κοσμεί ανάγλυφο πλέγμα από τριπλές και τετραπλές ταινίες.   Η δυσκολία ερμηνείας του τελευταίου στίχου καθώς και η έκκεντρη ως προς την επιγραφή θέση του ταινιωτού πλέγματος μας κάνει να πιστεύουμε ότι απουσιάζει ένα τμήμα της επιγραφής και, κατ’ επέκταση,...

  Ως γνωστόν η ορεινή Ναυπακτία ονομαζόταν παλαιότερα και Κράβαρα . Από πού προέρχεται, όμως, αυτή ή λέξη; Προς το παρόν οι ειδικοί δεν έχουν καταλήξει σε κάποιο ασφαλές συμπέρασμα. Αντιθέτως έχουν προταθεί πολλές θεωρίες. Ας δούμε μερικές: Το όνομα «Κράβαρα» αναφέρεται ήδη από το 1454-55 σε οθωμανικά κατάστιχα, συνεπώς απορρίπτεται εξαρχής η διαδεδομένη παρετυμολογία ότι προέρχεται από την φράση «κάρα βαρείτε» (βαράτε στο κεφάλι) που υποτίθεται ότι φώναζαν οι Έλληνες αγωνιστές εναντίον των Τούρκων σε κάποια προεπαναστατική μάχη των αρχών του 19ου αιώνα. Μια άλλη δημοφιλής θεωρία θέλει η λέξη «Κράβαρα» να είναι σλαβικής προέλευσης και σημαίνει τόπο κατάλληλο για βοσκή αγελάδων ή τον βοσκό (πβ. τσέχικα kráva = αγελάδα < πρωτοσλαβικό * korva ). Η ετυμολογία αυτή αμφισβητήθηκε από κάποιους, οι οποίοι αντέτειναν ότι τα ορεινά και δύσβατα εκείνα μέρη δεν είναι κατάλληλα για βοσκή μεγάλων κοπαδιών βοδιών ή αγελάδων, ώστε να δικαιολογηθεί η ονοματοδοσία ολόκληρης της περιοχής. Να σ...

  Στο Παλέρμο της Σικελίας φυλάσσεται δίφυλλη ελληνική περγαμηνή του 12 ου αιώνος, περιέχουσα αντίγραφο του καταστατικού της Αδελφότητας της Παναγίας Ναυπακτιωτίσσης στην Θήβα. Στην κορυφή φέρει μικρογραφία της Παναγίας η οποία εικονίζεται όρθια, επί μαρμαροθετημένου δαπέδου, σε στάση δέησης.   Θεωρείται ότι η εικόνα είναι πιστό αντίγραφο της εφέστιας εικόνας της Παναγίας που θα βρισκόταν στον μητροπολιτικό ναό της Ναυπάκτου. Η γραφή σε ορισμένα σημεία της περγαμηνής παρουσιάζει δυσκολία στην ανάγνωση λόγω φθοράς, αλλά σε γενικές γραμμές σώζεται σε καλή κατάσταση. Στην Σικελία κατέληξε μάλλον μετά τις επιδρομές των Νορμανδών το 1147 στα βυζαντινά εδάφη. Δεν είναι σαφές πώς ιδρύθηκε μια αδελφότητα αφιερωμένη στην Παναγία Ναυπακτιώτισσα στην Θήβα. Μια θεωρία είναι ότι μέλη της ήταν Ναυπάκτιοι που διέφυγαν από την Ναύπακτο μετά από εξέγερση εναντίον του τυραννικού διοικητή της πόλης Γεωργίου ή Μωρογιώργου, όπως τον αποκαλούσαν, το 1026. Άλλη άποψη λέει ότι η απόφαση να λάβει η...