Ιστορία-Αρχαιολογία Ναυπακτίας

  Επί της Λεωφόρου Τζαβέλα στην Ναύπακτο δεσπόζει ο μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Δημητρίου, σε ρυθμό τρίκλιτης   βασιλικής.   Ο σημερινός ναός κτίστηκε κατά την περίοδο 1978-1981 στην θέση του παλαιότερου, που κατεδαφίστηκε το 1978 λόγω φθορών από σεισμούς. Στην βόρεια πλευρά του αιθρίου υπάρχει ψηφιδωτό του Αγίου Δημητρίου, στο οποίο ο Άγιος εικονίζεται όρθιος, φέρων στρατιωτική περιβολή και χλαμύδα, κρατώντας με το αριστερό χέρι ασπίδα και με το δεξί δόρυ.  Στην κεντρική δυτική είσοδο του ναού υπάρχει προστώο με τέσσερις αράβδωτους κίονες οι οποίοι σχηματίζουν τρεις αψίδες. Στα βορειοδυτικά του κτηρίου στέκει ο πύργος του κωδωνοστασίου, με τις καμπάνες που δώρισε στην πόλη ο Ιωάννης Καποδίστριας. Εκεί βρίσκεται και το κενοτάφιο των Νικολάου Τζαβέλα και Χάιδως Φώτου Τζαβέλα. Πρώτη αναφορά σε ναό του Αγίου Δημητρίου στην Ναύπακτο γίνεται στο έργο του περιηγητή J . Spon (1675-1676),   ο οποίος αναφέρει ότι στην πόλη υπάρχουν δύο εκκλησίες, με σπουδαιότερη αυτ...

  Το κτηριακό συγκρότημα που υπάρχει στο δεύτερο διάζωμα του κάστρου της Ναυπάκτου, γνωστό και ως Βεζύρ τζαμί κτίστηκε από τον Αμτζάζαντέ Χουσεΐν Πασά, Μεγάλο Βεζύρη του σουλτάνου Μουσταφά Β΄ (1695-1703) και μέλος της οικογένειας των Κιουπρουλήδων ( K ö pr ü l ü ). Το τζαμί αυτό αναφέρεται στα οθωμανικά αρχεία και συγκεκριμένα στα Βακούφια Κεπετζή ( Kepeci Evkaf ) κατά τα έτη 1702 και 1734/5 μ.Χ. Από δικαιοπραξία του έτους 1706/7 μ.Χ. μαθαίνουμε ότι στο τζαμί ήταν εξαρτημένο και ένα mekteb , δηλαδή ισλαμικό σχολείο στοιχειώδους εκπαίδευσης. Σύμφωνα με τους ερευνητές ο Αμτζάζαντέ Χουσεΐν Πασάς έχτισε ολόκληρο Κουλιγιέ , δηλαδή βακουφικό συγκρότημα με κτίσματα θρησκευτικού, οικονομικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Σε αυτό το κουλιγιέ θα πρέπει να ανήκαν και τα δημόσια λουτρά ( χαμάμ ) που υπάρχουν νοτιότερα, στα οποία σώζονται οι ιδιαίτεροι χώροι, τα υπόκαυστα και οι θολωτές στέγες.   οι θολωτές στέγες των οθωμανικών λουτρών τα οθωμανικά λουτρά με τις θολωτές στέγες  ...

  Σε μαρμάρινο γλυπτό (μήκος 0,88 μ., ύψος   0,16 μ., πλάτος 0,28/0,22 μ.), που απετειχίσθη από την βορειοδυτική γωνία του ακροπύργου του κάστρου της Ναυπάκτου, στο οποίο χρησίμευε ως υπέρθυρο, έχει χαραχθεί η εξής έμμετρη κεφαλαιογράμματη επιγραφή, αποτελούμενη από 3 δωδεκασύλλαβους στίχους: Λέων ὁ Σεμνὸς Ναυπάκτου θυηπόλος τὸν τύμβον ηὐτρέπισεν, ὅν βλέπεις, ξέν[ε], ὅς, εἰ μὲν ἐν τούτῳ πέσοι, Θ(ε)ῷ χάρις. Η επιφάνεια αριστερά της επιγραφής κοσμείται από δύο επτάφυλλα ανθέμια, τα οποία εγγράφονται εντός κύκλων, που εκφύονται από αυτά, και ενώνονται με κόμπο. Την λοξότμητη όψη του γλυπτού από την οριζόντια επιφάνεια του μέλους διαχωρίζει ανάγλυφο βεργίο που μιμείται σχοινί. Τέλος, την   οριζόντια επιφάνεια κοσμεί ανάγλυφο πλέγμα από τριπλές και τετραπλές ταινίες.   Η δυσκολία ερμηνείας του τελευταίου στίχου καθώς και η έκκεντρη ως προς την επιγραφή θέση του ταινιωτού πλέγματος μας κάνει να πιστεύουμε ότι απουσιάζει ένα τμήμα της επιγραφής και, κατ’ επέκταση,...

  Ως γνωστόν η ορεινή Ναυπακτία ονομαζόταν παλαιότερα και Κράβαρα . Από πού προέρχεται, όμως, αυτή ή λέξη; Προς το παρόν οι ειδικοί δεν έχουν καταλήξει σε κάποιο ασφαλές συμπέρασμα. Αντιθέτως έχουν προταθεί πολλές θεωρίες. Ας δούμε μερικές: Το όνομα «Κράβαρα» αναφέρεται ήδη από το 1454-55 σε οθωμανικά κατάστιχα, συνεπώς απορρίπτεται εξαρχής η διαδεδομένη παρετυμολογία ότι προέρχεται από την φράση «κάρα βαρείτε» (βαράτε στο κεφάλι) που υποτίθεται ότι φώναζαν οι Έλληνες αγωνιστές εναντίον των Τούρκων σε κάποια προεπαναστατική μάχη των αρχών του 19ου αιώνα. Μια άλλη δημοφιλής θεωρία θέλει η λέξη «Κράβαρα» να είναι σλαβικής προέλευσης και σημαίνει τόπο κατάλληλο για βοσκή αγελάδων ή τον βοσκό (πβ. τσέχικα kráva = αγελάδα < πρωτοσλαβικό * korva ). Η ετυμολογία αυτή αμφισβητήθηκε από κάποιους, οι οποίοι αντέτειναν ότι τα ορεινά και δύσβατα εκείνα μέρη δεν είναι κατάλληλα για βοσκή μεγάλων κοπαδιών βοδιών ή αγελάδων, ώστε να δικαιολογηθεί η ονοματοδοσία ολόκληρης της περιοχής. Να σ...

  Στο Παλέρμο της Σικελίας φυλάσσεται δίφυλλη ελληνική περγαμηνή του 12 ου αιώνος, περιέχουσα αντίγραφο του καταστατικού της Αδελφότητας της Παναγίας Ναυπακτιωτίσσης στην Θήβα. Στην κορυφή φέρει μικρογραφία της Παναγίας η οποία εικονίζεται όρθια, επί μαρμαροθετημένου δαπέδου, σε στάση δέησης.   Θεωρείται ότι η εικόνα είναι πιστό αντίγραφο της εφέστιας εικόνας της Παναγίας που θα βρισκόταν στον μητροπολιτικό ναό της Ναυπάκτου. Η γραφή σε ορισμένα σημεία της περγαμηνής παρουσιάζει δυσκολία στην ανάγνωση λόγω φθοράς, αλλά σε γενικές γραμμές σώζεται σε καλή κατάσταση. Στην Σικελία κατέληξε μάλλον μετά τις επιδρομές των Νορμανδών το 1147 στα βυζαντινά εδάφη. Δεν είναι σαφές πώς ιδρύθηκε μια αδελφότητα αφιερωμένη στην Παναγία Ναυπακτιώτισσα στην Θήβα. Μια θεωρία είναι ότι μέλη της ήταν Ναυπάκτιοι που διέφυγαν από την Ναύπακτο μετά από εξέγερση εναντίον του τυραννικού διοικητή της πόλης Γεωργίου ή Μωρογιώργου, όπως τον αποκαλούσαν, το 1026. Άλλη άποψη λέει ότι η απόφαση να λάβει η...

  Ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου, γνωστός ως Παναγία η Παναξιώτισσα, βρίσκεται περίπου δύο χιλιόμετρα βόρεια της Γαβρολίμνης Ναυπακτίας. Η ονομασία Παναξιώτισσα, η οποία θεωρείται μοναδική στον ελλαδικό χώρο, σημαίνει πιθανώς «αυτή που αξιώθηκε των πάντων». Αποτελούσε καθολικό μονής, όπως μαρτυρούν ερείπια βοηθητικών χώρων γύρω από τον Ναό. Ο ναός είναι σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο. Στην κάτοψη παρουσιάζει το σχήμα παράγωνου ορθογωνίου (διαστάσεις 13,70 Χ 10,90 μ.), στα ανατολικά του οποίου υπάρχουν τρεις αψίδες, μία σε κάθε κλίτος, ενώ στα δυτικά νάρθηκας. Οι τοίχοι του ναού είναι κτισμένοι από ντόπιες ασβεστόπετρες, οι οποίες είναι επεξεργασμένες στην εξωτερική τους πλευρά και οι οποίες τοποθετούνται σε οριζόντιες στρώσεις, παρεμβαλλομένου αφθόνου κονιάματος. Χωρίζονται με σειρές πλίνθων (απλών, διπλών, τριπλών ή και πολλαπλών) κατά το σύνηθες πλινθοπερίκλειστο σύστημα δόμησης ( εικ. 1) .  Ο ναός διαθέτει είσοδο από τα δυτικά. Τα παράθυρα είναι μονόλοβα εκτός...

  Εκτός από την μεγαλοπρεπή πεντάκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική που ανακαλύφθηκε στην οδό Φαρμάκη, στην Ναύπακτο, έχουν ανασκαφεί τουλάχιστον άλλες δύο βασιλικές της ίδιας περίπου εποχής. Παλαιοχριστιανική βασιλική στην οδό Κοζώνη Στην οδό Κοζώνη και Κοσμά Αιτωλού, σύμφωνα με όσα αναφέρει η Φ. Κεφαλλωνίτου, ανασκάφηκε τμήμα κτηρίου με τοίχους που σώζονταν σε αρκετά μεγάλο ύψος (1,5 με 2 μ.). Σε ορισμένα σημεία μάλιστα υπήρχαν και σπαράγματα τοιχογραφιών. Αποτελείται από τρεις χώρους, ο κεντρικός εκ των οποίων ήταν στρωμένος με δάπεδο διακοσμημένο με πλούσιο μαρμαροθέτημα σε γεωμετρικά σχέδια ( εικ. 1 ). Βρέθηκε, επίσης, και ιωνικό κιονόκρανο με χαραγμένη επιγραφή απελευθέρωσης δούλου, αφιερωμένη στον Διόνυσο ( εικ. 3 ). Στα δυτικά του κτηρίου βρέθηκε μεγάλος κτιστός κιβωτιόσχημος ομαδικός τάφος με επιμελημένο το δάπεδο και τη δομή των τοίχων του. Κάτω δε από το κεντρικό μαρμαροθετημένο δάπεδο του κτηρίου βρέθηκαν άλλοι τρεις κτιστοί κιβωτιόσχημοι τάφοι. ( εικ. 2 ) Στα κτερ...